हाम्रो परिचय
About Us
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोश (Nepali Christian Encyclopedia) नेपाली भाषामा बाइबल, ख्रीष्टियन धर्मशास्त्र, मण्डली इतिहास, व्याख्याशास्त्र, प्रतिरक्षाशास्त्र, ख्रीष्टियन नैतिकता, धर्म तथा विश्वदृष्टिकोण, मिसन, सेवकाइ र सम्बन्धित अध्ययनक्षेत्रहरूबारे व्यवस्थित, विश्वसनीय, स्रोतसम्पन्न तथा अनुसन्धानमूलक सामग्री उपलब्ध गराउने डिजिटल ख्रीष्टियन ज्ञानमञ्च हो।
यस ज्ञानकोशको उद्देश्य केवल ख्रीष्टियन विश्वाससम्बन्धी सामान्य प्रश्नहरूको संक्षिप्त उत्तर दिनु मात्र होइन। यसको लक्ष्य सामान्य विश्वासीदेखि पास्टर, मण्डली अगुवा, बाइबल शिक्षक, धर्मशास्त्र विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्तासम्मले आफ्नो अध्ययनको स्तर र आवश्यकताअनुसार प्रयोग गर्न सक्ने दीर्घकालीन नेपाली ख्रीष्टियन सन्दर्भ-स्रोत निर्माण गर्नु हो।
यस ज्ञानकोशको आवश्यकता किन महसुस भयो?
नेपाली भाषामा ख्रीष्टियन सामग्रीको मात्रा क्रमशः बढ्दै गएको भए तापनि गम्भीर बाइबलीय तथा धर्मशास्त्रीय अध्ययनका लागि आवश्यक सामग्री अझै धेरै हदसम्म विभिन्न माध्यममा छरिएको, अव्यवस्थित, पर्याप्त स्रोत-सन्दर्भविना प्रस्तुत गरिएको, वा थप अध्ययनका लागि आवश्यक सन्दर्भग्रन्थ तथा ग्रन्थसूचीविना उपलब्ध भएको देखिन्छ।
धेरै विषयमा सामग्री पाइए पनि ती सामग्री कुन स्रोतमा आधारित छन्, प्रस्तुत दाबीको ऐतिहासिक वा बाइबलीय आधार के हो, कुनै विषयमा विद्वान्हरूबीच मतभेद छ कि छैन, मूल भाषाले विषयलाई कसरी स्पष्ट गर्छ, अथवा थप अध्ययनका लागि कुन-कुन प्रमाणिक स्रोत उपयोगी छन् भन्ने कुरा सधैँ स्पष्ट नहुन सक्छ।
यस्तो अवस्थाले सामान्य पाठकलाई मात्र होइन, पास्टर, शिक्षक, धर्मशास्त्र विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्तालाई पनि विश्वसनीय, जाँचयोग्य र व्यवस्थित सामग्री प्राप्त गर्न कठिन बनाउँछ।
यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशले एउटा यस्तो व्यवस्थित डिजिटल सन्दर्भ-मञ्च निर्माण गर्ने लक्ष्य राखेको छ जहाँ पाठकले:
- बाइबलका पुस्तक, अध्याय, खण्ड र पदहरूको सन्दर्भसहित अध्ययन गर्न;
- ख्रीष्टियन विश्वासका प्रमुख सिद्धान्तहरू व्यवस्थित रूपमा बुझ्न;
- धर्मशास्त्रीय शब्द तथा अवधारणाहरूको स्पष्ट परिभाषा प्राप्त गर्न;
- मण्डली इतिहास, धर्मसार, विश्वासघोषणा तथा ऐतिहासिक महासभाहरूको अध्ययन गर्न;
- कठिन बाइबलीय तथा धर्मशास्त्रीय प्रश्नहरूको उत्तर खोज्न;
- अन्य धर्म तथा विश्वदृष्टिकोणलाई तिनका आफ्नै प्रमुख स्रोत र विश्वसनीय प्राज्ञिक अध्ययनका आधारमा बुझ्न;
- ख्रीष्टियन विश्वासमाथि उठाइएका प्रमुख प्रश्न तथा आपत्तिहरूको तर्कसंगत र प्रमाणमा आधारित उत्तर अध्ययन गर्न;
- ख्रीष्टियन नैतिकता, मिसन, मण्डली तथा सेवकाइसम्बन्धी सामग्री प्राप्त गर्न; र
- थप अध्ययन तथा अनुसन्धानका लागि आवश्यक सन्दर्भग्रन्थ, मूल स्रोत तथा ग्रन्थसूची पहिचान गर्न
सकून्।
हाम्रो अध्ययन क्षेत्र
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशले मुख्य रूपमा निम्न अध्ययनक्षेत्रहरू समेट्छ।
बाइबल अध्ययन (Biblical Studies)
यस विभागअन्तर्गत पुरानो करार र नयाँ करारका पुस्तकहरूको परिचय, लेखकत्व, मिति, ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पृष्ठभूमि, साहित्यिक संरचना, प्रमुख विषयवस्तु, बाइबलीय धर्मशास्त्र, क्यानन, पाठालोचना, बाइबलीय पुरातत्त्व, भूगोल, बाइबलीय भाषाहरू तथा कठिन बाइबल पदहरूको अध्ययन समावेश हुन्छ।
बाइबलका पुस्तक तथा पदहरूलाई तिनको तत्कालीन सन्दर्भ, पुस्तकको समग्र उद्देश्य, ऐतिहासिक परिस्थिति, साहित्यिक विधा तथा समग्र बाइबलीय सन्दर्भलाई ध्यानमा राखेर अध्ययन गर्ने प्रयास गरिन्छ।
धर्मशास्त्र (Theology)
यसअन्तर्गत व्यवस्थित धर्मशास्त्र, बाइबलीय धर्मशास्त्र, ऐतिहासिक धर्मशास्त्र, दार्शनिक धर्मशास्त्र, व्यावहारिक धर्मशास्त्र तथा मिसन धर्मशास्त्र समेटिन्छन्।
व्यवस्थित धर्मशास्त्रअन्तर्गत विशेष रूपमा निम्न प्रमुख सिद्धान्तहरूको अध्ययन गरिन्छ:
- बाइबलको सिद्धान्त;
- परमेश्वरको सिद्धान्त;
- त्रिएकताको सिद्धान्त;
- ख्रीष्टको सिद्धान्त;
- पवित्र आत्माको सिद्धान्त;
- स्वर्गदूतहरूको सिद्धान्त;
- सैतानको सिद्धान्त;
- दुष्ट आत्माहरूको सिद्धान्त;
- मानिसको सिद्धान्त;
- पापको सिद्धान्त;
- उद्धारको सिद्धान्त;
- मण्डलीको सिद्धान्त; र
- अन्तिम कुराहरूको सिद्धान्त।
यी सिद्धान्तहरूलाई पृथक् विषयका रूपमा मात्र नभई परस्पर सम्बन्धित ख्रीष्टियन विश्वासको समग्र संरचनाभित्र अध्ययन गरिन्छ।
व्याख्याशास्त्र र प्रवचनकला (Hermeneutics & Homiletics)
यस विभागमा बाइबलीय पाठलाई त्यसको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, साहित्यिक, व्याकरणिक तथा धर्मशास्त्रीय सन्दर्भमा जिम्मेवारीपूर्वक बुझ्ने र व्याख्या गर्ने सिद्धान्त तथा विधिहरूको अध्ययन गरिन्छ।
यसअन्तर्गत पाठको अर्थ पहिचान, शब्दार्थ, व्याकरण, साहित्यिक विधा, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, पूर्वधारणा, पूर्वबुझाइ, प्रतिरूप, प्रतीक, दृष्टान्त, भविष्यवाणी तथा बाइबलीय प्रयोगसम्बन्धी विषयहरू समावेश हुन्छन्।
प्रवचनकलाअन्तर्गत बाइबलीय पाठको सही व्याख्यालाई मण्डली, शिक्षण तथा प्रचारमा स्पष्ट, व्यवस्थित, उत्तरदायी र प्रभावकारी ढङ्गले प्रस्तुत गर्ने सिद्धान्त तथा अभ्यासको अध्ययन गरिन्छ।
ख्रीष्टियन प्रतिरक्षाशास्त्र (Christian Apologetics)
यस विभागले ख्रीष्टियन विश्वासको बौद्धिक तथा तर्कसंगत प्रतिरक्षा, परमेश्वरको अस्तित्व, बाइबलको विश्वसनीयता, येशू ख्रीष्टको ऐतिहासिकता र ईश्वरत्व, पुनरुत्थान, दुःख र दुष्टताको समस्या, विज्ञान र विश्वासको सम्बन्ध तथा ख्रीष्टियन विश्वासविरुद्ध उठाइने प्रमुख आपत्तिहरूको अध्ययन गर्दछ।
कुनै आपत्तिको उत्तर दिनुअघि त्यसलाई सम्भव भएसम्म निष्पक्ष र सही रूपमा प्रस्तुत गर्ने, त्यसका आधार तथा तर्क बुझ्ने, र त्यसपछि बाइबलीय, ऐतिहासिक तथा तर्कसंगत प्रत्युत्तर दिने पद्धति अपनाइन्छ।
मण्डली इतिहास (Church History)
यस विभागअन्तर्गत प्रेरितकालीन मण्डली, प्रारम्भिक मण्डली, मण्डलीका पिताहरू, ख्रीष्टियन महासभाहरू, मध्ययुगीन मण्डली, धर्मसुधार आन्दोलन, सुधारपछिको काल, आधुनिक मण्डली इतिहास तथा एसिया, भारत र नेपालमा ख्रीष्टियन विश्वासको इतिहाससम्बन्धी अध्ययन समावेश हुन्छ।
मण्डली इतिहासलाई केवल घटना र मितिहरूको सूचीका रूपमा होइन, बरु ख्रीष्टियन विश्वास, सिद्धान्त, आराधना, नेतृत्व, मिसन, समाज र राज्यबीच विकसित भएका सम्बन्धहरूको अध्ययनका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिन्छ।
धर्म तथा विश्वदृष्टिकोण (Religions & Worldviews)
यस विभागमा हिन्दू धर्म, इस्लाम, बौद्ध धर्म, किराँत धर्म, जैन धर्म, सिख धर्म, नास्तिकता, अज्ञेयवाद, धर्मनिरपेक्ष मानववाद, नयाँ धार्मिक आन्दोलन तथा अन्य धार्मिक र दार्शनिक विश्वदृष्टिकोणहरूको अध्ययन गरिन्छ।
सम्बन्धित धर्म वा विश्वदृष्टिकोणलाई सर्वप्रथम:
- त्यसका आफ्नै प्रमुख ग्रन्थ;
- ऐतिहासिक विकास;
- प्रतिनिधि शिक्षक तथा परम्परा;
- प्रमुख सिद्धान्त;
- आन्तरिक विविधता; र
- विश्वसनीय प्राज्ञिक अध्ययन
का आधारमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिन्छ।
त्यसपछि मात्र ख्रीष्टियन धर्मशास्त्रीय मूल्याङ्कन छुट्टै र स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।
ख्रीष्टियन नैतिकता (Christian Ethics)
यस विभागमा व्यक्तिगत तथा सामाजिक जीवनसँग सम्बन्धित नैतिक प्रश्नहरूलाई बाइबलीय तथा धर्मशास्त्रीय आधारमा अध्ययन गरिन्छ।
यसअन्तर्गत विवाह, परिवार, यौन नैतिकता, जीवनको पवित्रता, गर्भपतन, धन र गरिबी, भ्रष्टाचार, न्याय, राजनीति, युद्ध र शान्ति, प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, सामाजिक सञ्जाल, वातावरण तथा समकालीन नैतिक चुनौतीहरू समावेश हुन सक्छन्।
मिसन र सुसमाचार प्रचार (Mission & Evangelism)
यस विभागमा मिसनको बाइबलीय आधार, महान् आज्ञा, सुसमाचार प्रचार, मण्डली स्थापना, सांस्कृतिक सन्दर्भानुकूल प्रस्तुति, अन्तर-सांस्कृतिक मिसन, शहरी तथा ग्रामीण मिसन, प्रवासी समुदायको सेवकाइ तथा डिजिटल माध्यमद्वारा सुसमाचार प्रचारसम्बन्धी विषयहरूको अध्ययन गरिन्छ।
मण्डली र सेवकाइ (Church & Ministry)
यसअन्तर्गत मण्डली नेतृत्व, पास्टर तथा एल्डरको सेवा, डिकन, सदस्यता, अनुशासन, आराधना, बप्तिस्मा, प्रभुभोज, चेलापन, बाल तथा युवा सेवकाइ, परिवार सेवकाइ, परामर्श तथा अन्य व्यावहारिक मण्डली सेवाहरू समावेश हुन्छन्।
हाम्रो सम्पादकीय तथा अनुसन्धान दृष्टिकोण
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशले बाइबललाई ख्रीष्टियन विश्वास र जीवनको आधारभूत तथा निर्णायक अधिकारका रूपमा स्वीकार गर्दछ।
साथै बाइबलीय पाठको जिम्मेवारीपूर्ण अध्ययनका लागि ऐतिहासिक सन्दर्भ, साहित्यिक संरचना, मूल भाषा, मण्डली इतिहास, धर्मशास्त्रीय परम्परा, प्रमाणिक स्रोत तथा समकालीन प्राज्ञिक अनुसन्धानको महत्त्वलाई पनि गम्भीरतापूर्वक लिन्छ।
यस कारण विषयको प्रकृतिअनुसार गम्भीर अध्ययनात्मक लेखहरूमा सम्भव भएसम्म निम्न तत्त्वहरू समावेश गरिन्छन्:
- सम्बन्धित बाइबलीय पाठ तथा त्यसको सन्दर्भ;
- ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक पृष्ठभूमि;
- आवश्यक स्थानमा हिब्रू, अरामी वा ग्रीक भाषाको अध्ययन;
- प्रमुख व्याख्यात्मक तथा धर्मशास्त्रीय दृष्टिकोण;
- ऐतिहासिक ख्रीष्टियन परम्पराको साक्ष्य;
- सम्बन्धित विषयमा भएका प्रमुख विद्वत् विमर्श;
- प्राथमिक तथा द्वितीयक स्रोतहरू;
- आवश्यक उद्धरण तथा स्रोत-सन्दर्भ; र
- थप अध्ययनका लागि सन्दर्भग्रन्थसूची।
यस दृष्टिकोणको उद्देश्य पाठकसमक्ष केवल निष्कर्ष प्रस्तुत गर्नु होइन। कुनै निष्कर्ष कुन बाइबलीय पाठ, ऐतिहासिक प्रमाण, स्रोत, व्याख्या र तर्कका आधारमा प्रस्तुत गरिएको हो भन्ने कुरा पनि सम्भव भएसम्म स्पष्ट पार्नु हो।
स्रोत प्रयोगसम्बन्धी हाम्रो सिद्धान्त
कुनै दाबीको विश्वसनीयता त्यसको आधारसँग सम्बन्धित हुन्छ। त्यसैले ज्ञानकोशमा प्रयोग गरिने स्रोतहरूलाई तिनको प्रकृति र महत्त्वअनुसार छुट्याउने प्रयास गरिन्छ।
विषयअनुसार प्राथमिक स्रोतमा:
- बाइबलका मूल पाठ;
- प्राचीन पाण्डुलिपि;
- प्रारम्भिक ख्रीष्टियन लेखकका रचना;
- महासभाका आधिकारिक दस्तावेज;
- धर्मसार तथा विश्वासघोषणा;
- ऐतिहासिक अभिलेख;
- तथा अन्य धर्मका आफ्नै मूल ग्रन्थ
समावेश हुन सक्छन्।
द्वितीयक स्रोतमा:
- प्रमाणिक व्याख्याग्रन्थ;
- धर्मशास्त्रीय ग्रन्थ;
- अनुसन्धानमूलक पुस्तक;
- प्राज्ञिक अनुसन्धान-पत्र;
- शब्दकोश;
- ज्ञानकोश;
- तथा विषयविशेषज्ञका मान्य अध्ययन
समावेश हुन सक्छन्।
स्रोतको प्रकृति, लेखकको दृष्टिकोण र दाबीको वास्तविक आधारबीच आवश्यक भिन्नता कायम गर्ने प्रयास गरिन्छ।
विवादित विषयहरूको प्रस्तुति
ख्रीष्टियन परम्पराभित्र सबै धर्मशास्त्रीय विषयमा समान निष्कर्ष पाइँदैन।
त्यसैले मतभेद भएका विषयहरूमा प्रमुख दृष्टिकोणहरूलाई तिनका आफ्नै बाइबलीय, ऐतिहासिक तथा धर्मशास्त्रीय तर्कअनुसार निष्पक्ष र स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरिन्छ।
यस क्रममा:
ऐतिहासिक ख्रीष्टियन सहमति
ख्रीष्टियन विश्वासका व्यापक रूपमा स्वीकार गरिएका आधारभूत सिद्धान्तहरू।
व्यापक इभान्जेलिकल सहमति
इभान्जेलिकल परम्पराभित्र व्यापक समर्थन प्राप्त विषयहरू।
आन्तरिक धर्मशास्त्रीय मतभेद
ख्रीष्टियन परम्पराभित्र विभिन्न बाइबलीय तथा धर्मशास्त्रीय दृष्टिकोण पाइने विषयहरू।
यी तीन तहलाई एउटै स्तरमा प्रस्तुत गरिँदैन।
जहाँ नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशले कुनै विशेष व्याख्या वा निष्कर्षलाई प्राथमिकता दिन्छ, त्यस्तो निष्कर्षलाई सम्भव भएसम्म स्पष्ट रूपमा सम्पादकीय मूल्याङ्कनका रूपमा छुट्याइन्छ।
अन्य धर्म तथा विश्वदृष्टिकोणप्रतिको दृष्टिकोण
अन्य धर्म वा विश्वदृष्टिकोणसम्बन्धी सामग्री तयार गर्दा तिनलाई ख्रीष्टियन दृष्टिकोणबाट मात्र परिभाषित गर्ने पद्धति अपनाइँदैन।
सम्बन्धित धर्म वा दर्शनलाई पहिले त्यसका आफ्नै मूल स्रोत, ऐतिहासिक विकास, प्रतिनिधि परम्परा, प्रमुख शिक्षक, आन्तरिक विविधता तथा विश्वसनीय प्राज्ञिक अध्ययनका आधारमा बुझाउने प्रयास गरिन्छ।
त्यसपछि मात्र ख्रीष्टियन धर्मशास्त्रीय मूल्याङ्कन प्रस्तुत गरिन्छ।
यसको उद्देश्य कुनै धर्म, समुदाय वा व्यक्तिको उपहास, विकृत चित्रण वा अनुचित सरलीकरण गर्नु होइन। सत्यता, बौद्धिक इमानदारी र निष्पक्षताका साथ वास्तविक समानता तथा वास्तविक भिन्नता दुवैलाई स्पष्ट पार्नु यसको उद्देश्य हो।
प्रश्नोत्तरदेखि अनुसन्धानसम्म
ज्ञानकोशका सबै पाठकको शैक्षिक पृष्ठभूमि र अध्ययन आवश्यकता समान हुँदैनन्। त्यसैले सामग्रीलाई आवश्यकताअनुसार विभिन्न अध्ययनस्तरमा प्रस्तुत गरिन्छ।
सामान्य
सामान्य विश्वासी तथा प्रारम्भिक पाठकका लागि स्पष्ट, संक्षिप्त र सहज सामग्री।
अध्ययन
पास्टर, मण्डली अगुवा, बाइबल शिक्षक तथा धर्मशास्त्र विद्यार्थीका लागि विस्तृत व्याख्या, सन्दर्भ, प्रमुख दृष्टिकोण तथा थप अध्ययनका स्रोतसहितको सामग्री।
अनुसन्धान
उन्नत विद्यार्थी तथा अनुसन्धानकर्ताका लागि मूल भाषा, प्राथमिक स्रोत, ऐतिहासिक प्रमाण, विद्वत् विमर्श, स्रोत-सन्दर्भ तथा विस्तृत सन्दर्भग्रन्थसूचीसहितको गहिरो अध्ययन।
यस संरचनाले पाठकलाई एउटा सामान्य प्रश्नबाट क्रमशः विस्तृत अध्ययन र गम्भीर अनुसन्धानतर्फ अघि बढ्न सहयोग गर्छ।
सम्पादकीय उत्तरदायित्व
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशले प्रकाशित सामग्रीमा सम्भव भएसम्म निम्न विवरण स्पष्ट रूपमा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राख्छ:
- लेखक;
- आवश्यक स्थानमा समीक्षक वा सम्पादक;
- प्रकाशन मिति;
- अन्तिम संशोधन मिति;
- प्रयोग गरिएका प्रमुख स्रोत;
- सम्बन्धित बाइबल पद;
- सम्बन्धित अध्ययन सामग्री; र
- सन्दर्भग्रन्थसूची।
प्रकाशित सामग्रीमा तथ्यगत, भाषिक, ऐतिहासिक, व्याख्यात्मक वा धर्मशास्त्रीय त्रुटि पहिचान भएमा त्यसलाई सच्याउनु सम्पादकीय उत्तरदायित्वको अभिन्न अङ्ग मानिन्छ।
नयाँ प्रमाण, थप अनुसन्धान, सुधारिएको स्रोत वा आवश्यक धर्मशास्त्रीय स्पष्टता उपलब्ध हुँदा लेखहरू पुनरावलोकन, संशोधन वा अद्यावधिक गर्न सकिन्छ।
हाम्रो दीर्घकालीन दृष्टि
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशको दीर्घकालीन लक्ष्य नेपाली भाषामा विस्तृत, व्यवस्थित, आपसमा सम्बन्धित, जाँचयोग्य र अनुसन्धानयोग्य ख्रीष्टियन ज्ञान-संरचना निर्माण गर्नु हो।
यसअन्तर्गत क्रमशः:
- बाइबल तथा ख्रीष्टियन विश्वाससम्बन्धी विस्तृत प्रश्नोत्तर;
- धर्मशास्त्रीय ज्ञानकोशीय लेखहरू;
- पुरानो र नयाँ करारका सबै पुस्तकका अध्ययन केन्द्रहरू;
- बाइबलका पद तथा खण्डहरूको व्याख्या;
- धर्मशास्त्रीय शब्दकोश;
- मण्डली इतिहाससम्बन्धी अध्ययन;
- ऐतिहासिक महासभा तथा दस्तावेज;
- धर्मसार तथा विश्वासघोषणा;
- व्यक्ति तथा स्थान ज्ञानकोश;
- धर्म तथा विश्वदृष्टिकोणसम्बन्धी अध्ययन;
- अनुसन्धानमूलक लेख;
- विषयगत सन्दर्भग्रन्थसूची;
- नक्सा, चार्ट तथा समयरेखा; र
- डिजिटल ख्रीष्टियन पुस्तकालय
विकास गरिनेछन्।
नेपाली ख्रीष्टियन ज्ञानकोशको उद्देश्य केवल प्रकाशित सामग्रीको सङ्ख्या बढाउनु होइन। यसको प्राथमिकता विश्वसनीयता, स्रोत-स्पष्टता, अनुसन्धानात्मक गहिराइ, भाषिक शुद्धता, सम्पादकीय उत्तरदायित्व र दीर्घकालीन उपयोगिता हो।
अन्ततः यसको लक्ष्य नेपाली भाषी ख्रीष्टियन समुदायका लागि यस्तो सन्दर्भ-मञ्च निर्माण गर्नु हो जहाँ पाठकले केवल कुनै प्रश्नको उत्तर मात्र नपाओस्, तर त्यस उत्तरको बाइबलीय आधार, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि, धर्मशास्त्रीय तर्क, प्रमाणिक स्रोत तथा थप अध्ययनको मार्ग पनि प्राप्त गर्न सकोस्।